Poradnik dla zielonych.
Wersja Pdf poradnika - tutaj.
Przydatne pojęcia.
Repozytorium – zbiór aplikacji znajdujących się na serwerach, gotowych do natychmiastowej instalacji.
Konsola (terminal) – urządzenie służące do wykonywania czynności z poziomu wiersza poleceń.
Pakiet (paczka) – w dużym uproszczeniu możemy porównać ją do windowsowej „instalki”, pamiętajmy jednak, że jest to ogromne uproszczenie. Pakiety Ubuntu mają inne rozszerzenia niż te znane z windowsa. Najpopularniejsze to „tar.gz”, „tar.gz2", „deb”. Przypominam jednak, że nazwa "paczka" jest nazwą umowną, pliki "tar.gz" to skompresowane źródła.
Menedżer pakietów Synaptic – instalator pozwalający na instalację/usuwanie różnych pakietów np. kodeków.
Menedżer aktualizacji – jak nazwa wskazuje odpowiada on za aktualizację systemu.
Menedżer okien - program, który pozwala na operacje na oknach - zmiana rozmiaru, przesuwanie itp.
Środowisko graficzne – na to składa się pulpit, panele, dedykowane programy (np. menadżer okien, konfiguratory) itp. , Linux oferuje wielki wybór w tej kwestii, najpopularniejsze środowiska to GNOME i KDE. Domyślnym dla Ubuntu jest GNOME.
Root – to tradycyjna nazwa uniksowego konta, które ma pełną kontrolę nad systemem, aby nadać sobie prawa należy przed poleceniem wpisać "sudo".
Compiz Fusion – program zapewniający naszemu Linuksowi bajerki i wodotryski na pulpicie.
GUI - „naturalnym” środowiskiem pracy Linuksów jest tryb tekstowy, GUI to nic innego jak graficzny sposób prezentacji informacji ułatwiający pracę.
GRUB – jest to program rozruchowy umożliwiający uruchomienie Linuksa i wybór między systemami.
Gedit - domyślny dla GNOME, czyli i dla naszego Ubuntu, edytor tekstu.
Plik sources.list - lista naszych repozytoriów.
Kernel (jądro) - podstawowa część systemu operacyjnego, która jest odpowiedzialna za wszystkie jego zadania.
Wubi - narzędzie umożliwiające instalację Ubuntu "wewnątrz" Windowsa.
Wine - oprogramowanie umożliwiające uruchomienie aplikacji przeznaczonych dla Microsoft Windows w środowisku systemu klasy Unix.
Skąd pobrać Ubuntu?
Pamiętajcie Ubuntu jest DARMOWĄ dystrybucją, nie płaćcie za nią nigdzie choćby złotówki!
Tutaj możecie pobrać, a
tu zamówić oryginalną płytkę ZA DARMO, nawet bez kosztów przesyłki!
Tutaj opis jak poprawnie wypełnić formularz. Na naszym forum jest założony
wątek (tutaj
drugi) gdzie możecie odnaleźć osobę z okolicy która odda wam Linuksa.
Osobiście zalecam pobierać wersje 9.10 i 8.04 LTS.
LinuxMint
Mint jest dystrybucją opartą i w 100% kompatybilną z Ubuntu. Cechuje ją bardziej przyjazne podejście do kwestii użycia kodeków. Także interfejs jest moim zdaniem ciekawszy i bardziej przyjazny użytkownikowi. Zapraszam do zapoznania się z
Heleną.
Polska strona i forum minta.
"Wersje" Ubuntu.
Wydawcy Ubuntu proponują nam prócz "standardowej" wersji zaopatrzonej w GNOME dwie inne:
Xubuntu, system jest zoptymalizowany dla słabszych komputerów dzięki użyciu "lekkiego" środowiska Xface.
Kubuntu, system korzysta ze środowiska graficznego KDE.
Obie dystrybucje stosują te same numery i nazwy (także LTS) co Ubuntu.
Lubuntu- jest to najnowszy projekt zapatrzony w "super lekkie" środowisko LXDE, więcej można przeczytać
tutaj.
Ubuntu LTS.
LTS (Long Term Support) jest wersją o przedłużonym wsparciu. Jeśli nie "gonimy" za nowszymi wersjami lub mamy z nimi kłopot LTS jest dobrym wyborem.
Tutaj można pobrać "obowiązującego" LTS-a - 8.04.
Wszystkie wskazówki przetestowałam na 8.04 LTS, 8.10, 9.04, 9.10 i wubi tych wersji.
Sposoby instalacji Ubuntu.
Systemy Linux oferują nam kilka możliwości instalacji:
LiveCD - system uruchamia się z płyty CD, DVD, bez instalacji na twardym dysku. Oczywiście po uruchomieniu mamy do dyspozycji wszystkie dołączone oprogramowanie. Minusem tego rozwiązania jest stosunkowo długi czas uruchamiania systemu i możliwość "mulenia" w czasie pracy.
Wubi - unikalne narzędzie dostępne tylko dla Ubuntu. Instalujemy Linuksa tak jak każdy inny windowsowy program. W czasie uruchamiania systemu dokonujemy wyboru Windows/Linux. Tak zainstalowany system może działać nieco wolniej. Osobiście polecam to rozwiązanie do nauki.
Wirtualna maszyna - umożliwia instalację systemów na wirtualnych dyskach, w osobnym programie, bez dotykania fizycznego dysku.
Normalna instalacja - nie jest trudna choć wymaga przygotowania. Wspomnę tylko, że Linux obsługują inne partycje niż te znane z Windowsa. Polecam tą
demonstrację . Instalator w prezentacji różni się nieco od tego z wersji 8.04, 8.10 i 9.04 ale nie jest to znaczącym utrudnieniem.
ext4
ext4 jest "nowym" szybszym systemem plików. Dzięki przesiadce na 4 mój system uruchamia się o 20s szybciej!
Moim zdaniem najłatwiejszym sposobem przygotowania partycji ext4 jest użycie programu Gparted który od wersji 0.4.2 obsługuje 4.
Możliwa jest też konwersja bez
formatowania ale mogą pojawić trudne do usunięcia problemy.
Na ext4 możemy instalować tylko Ubuntu od wersji 9.04!
Sposoby aktualizacji do nowszych wersji.
Nowa instalacja - formatujemy wszystkie partycje, stawiamy system na "nowo", oczywiście tracimy wszystkie dane.
Instalacja bez formatowania partycji "/home" - formatujemy jedynie partycję z systemem na której instalujemy nową wersję, nie tracimy danych zapisanych na "home".
Automatyczna aktualizacja - chyba najbardziej wygodny sposób, instalujemy jak każdą inną aktualizację poprzez menedżer. Aktualizacja pojawia sie nieco później niż premiera i dotyczy tylko wersji stabilnych.
Przed właściwą instalacją systemu proponuję uruchomić system w sesji LiveCD. Pozwoli to na sprawdzenie kompatybilności naszego sprzętu. Wskaże, także inne możliwe problemy.
Pełne "spolszczenie" systemu.
Najprawdopodobniej po pierwszym uruchomieniu systemu twoje Ubuntu nie będzie w pełni dysponowało polską wersją językową. Możemy temu szybko zaradzić:
System→Administracja→Język.
W otwartym oknie w sposób nie wymagający specjalnego opisu zainstalujemy pełną obsługę wybranego języka.
Manual po polsku.
Jeśli chcesz skorzystać ze wskazówek manuala po polsku musisz wykonać kilka prostych czynności. Instrukcję znajdziesz
tutaj.
Może się tak zdarzyć, że niektóre elementy pozostaną w oryginale.
System katalogów Ubuntu.
System katalogów Linuksa jest zupełnie inny niż windowsa. Nie szukajcie „Program Files”, w ubunciaku go nie znajdziecie. System Linux instaluje się na partycji oznaczonej „/”. Ważnym elementem jest też katalog domowy oznaczany jako „/home”. Klik w
Miejsca i macie wszystko do dyspozycji.
Myślę, że na początek tyle wystarczy.
Co na początek?
Na początek proponuję pobrać i zainstalować aktualizacje. Na górnym pasku w strefie powiadomień (po prawej stronie) powinna wyświetlać się informacja o dostępnych aktualizacjach (wieloramienna gwiazdka). Możemy też uruchomić:
System→Administracja→Menedżer aktualizacji , przy pierwszym uruchomieniu może ich być sporo.
Po aktualizacji, proste zabawy z wyglądem:
Upiększanie Ubuntu
Ubuntu jak MacOS
Zapraszam wszystkich na blog Adriana, mnóstwo poradników "krok po kroku".
Często zdarza się, że aplikacje posiadają wersje odpowiednie dla środowiska graficznego. Warto to sprawdzić przed instalacją.
Instalacja programów z repozytoriów.
Chcąc instalować programy z repo nie jesteśmy zmuszeni do biegania po sieci w poszukiwaniu instalek.
Wystarczy, że klikniemy
Programy→Centrum oprogramowania Ubuntu (dla 8.04, 8.10, 9.04 Programy→Dodaj/Usuń), a ukaże się nam spora lista dostępnych aplikacji podzielonych na kategorie.
Aby zainstalować wybraną aplikację zaznaczamy okienko i klikamy zastosuj zmiany, odwrotnie postępujemy kiedy chcemy usunąć aplikację.
Programy z repo możemy, także instalować przez konsolę (uruchamiamy:
Programy→Akcesoria→Terminal), prostym poleceniem:
Kod:
sudo apt-get install epiphany
Gdzie epiphany to nazwa aplikacji – przeglądarki internetowej .
Jeśli chcemy usunąć:
Kod:
sudo apt-get purge epiphany
Ważne. Po wydaniu polecenia w konsoli zostaniemy poproszeni o podanie hasła. W czasie wpisywania będzie ono niewidoczne.
Menedżer Synaptic.
Synaptic oferuje nam bogatą ilość funkcji.
Uruchamiamy:
System→Administracja→Menedżer pakietów Synaptic
W polu szybkie wyszukiwanie wpisujemy „compiz”, pojawią się nam pakiety compiza, zaznaczamy do instalacji pakiet „
compizconfig-settings-manager” (programik odpowiedzialny za ustawienia compiza), teraz klik na zastosuj. Zainstalowany program:
System→Preferencje→Menedżer Ustawień Compiz.
Usuwamy pakiety odwrotnie. Musimy wiedzieć, że często zaznaczając jeden pakiet system automatycznie zaznacza pakiety powiązane, więc zalecam ostrożność.
Przydatną funkcją synaptica są filtry. Ciekawym filtrem jest ten wyszukujący uszkodzone pakiety. Możemy je w łatwy sposób naprawić, przeinstalować.
Instalacja aplikacji z "paczek .deb".
Paczki .deb instalują się „automatycznie”. Wystarczy, że pobierzemy paczkę np. aplikację Ultamatix
http://ultamatix.com/#Contents
Download na dole strony. Po ściągnięciu klikamy na ikonkę, uruchomi się instalator który wszystko zrobi za nas.
Aplikacje znajdziemy:
Programy→Narzędzia systemowe→ Ultamatix
Ultamatix pomoże nam w prosty sposób zainstalować mnóstwo programów i gier.
Instalacja pakietów .bin
Instalacja tych pakietów też nie należy do trudnych. Po ściągnięciu pakietu otwieramy menu kontekstowe (PPM) i wybieramy
"Otwórz za pomocą innego programu...". Teraz na dole okna wybieramy
"Własne polecenie" i wpisujemy
"sh". Polecenie to spowoduje uruchomienie konsoli a po chwili pojawi się graficzny instalator.
Kompilacja programów ze źródeł
Posłużę się tu linkiem (wskazany przez panjandrum). Lecz ze względu na duże prawdopodobieństwo wystąpienia problemów odradzam ten sposób instalacji początkującym.
Kompilacja ze źródeł.
Jeśli jednak zapragniesz przygody z kompilacją musisz się przygotować, że po wydaniu polecenia "./configure" czy "make" ujrzysz listę (czasami sporą) błędów (np źródło jest nie odpowiednie do jądra) lub brakujących pakietów. Najlepszym rozwiązaniem jest dokładne wczytanie się w komunikat, zazwyczaj jest w nim podane rozwiązanie, którym może być np instalacja dodatkowych pakietów w menadżerze synaptic.
Polecam, także ten
wątek.
Jeśli DVD nie działa.
Prawdopodobnie wasze Ubuntu nie będzie mogło odtwarzać DVD. Można to sprawdzić uruchamiając odtwarzacz Totem.
Programy→Dźwięk i obraz→Totem. Rozwiązaniem jest instalacja kodeka "
libdvdcss2" w Menedżerze Synaptic, bądź przez konsolę, wydając polecenie:
Kod:
sudo aptitude install libdvdcss2
Jeśli masz kłopoty z kodekami
tutaj znajdziesz rozwiązanie.
Sources.list
Lista naszych repozytoriów przechowywana jest w pliku
/etc/apt/sources.list. Możemy ją obejrzeć i edytować. Plik otwieramy wydając polecenie:
Kod:
sudo gedit /etc/apt/sources.list
Na początku proponuję zostawić ją bez zmian.
Edycja Sources.list
Jeśli jednak zechcesz dokonać zmian w swoich repozytoriach możesz to zrobić w bardzo łatwy sposób. Otwieramy plik poleceniem podanym wyżej, zaznaczamy repozytoria do usunięcia i je usuwamy. Wklejamy swoje i klikamy "zapisz".
Tutaj można zobaczyć listę moich repozytoriów z którymi nie mam żadnych problemów (dla 8.10!). Na forum jest założony
wątek poświęcony sources.list.
Po dodaniu nowych czy usunięciu repozytoriów konieczne jest wydanie polecenia:
Powinniście też wiedzieć, że niektóre aplikacje np. Ultamatix umieszczają w pliku własne repozytoria, które są niezbędne do poprawnego działania programu. Są one oznaczone: "#ULTAMATIX REPOS START", "#ULTAMATIX REPOS END".
W razie wystąpienia problemów z kluczami repozytoriów polecam
ten wpis.
Compiz Fusion.
Dzięki CF (od Compiz Fusion) możemy uczynić nasz pulpit bardzo efektownym.
Uruchamiamy:
System→Preferencje→Menedżer ustawień CompizConfig (aby zainstalować patrz "Menedżer Synaptic"), klikamy na
Efekty, zaznaczamy okienko przy
Animations Add-On i klikamy na
Animacje, teraz możemy ustawić efekty zamykanych, otwieranych i minimalizowanych okien.
Zabawy z Compiz Fusion
Simple CompizConfig Settings Manager.
Użytkowanie menedżera ustawień CF może początkującym sprawiać kłopoty . Alternatywą może być menadżer
Simple Compizconfig. Instalujemy go poprzez Menedżer Synaptic. W polu "szukaj" wpisujemy "
simple-ccsm" i zaznaczamy "do instalacji". Uruchamiamy:
System→Preferencje→Simple CompizConfig Settings Manager.
Menu programu jest bardzo intuicyjne i proste w użyciu. Bez trudu zmienimy efekty okien (zakładka
Animacje) czy ilość pulpitów (zakładka
Pulpit).
Emerald Theme Manager.
Emerald jest kolejnym narzędziem pozwalającym uczynić nasz system bardziej efektownym. Instalujemy w Synapticu, wyszukujemy i zaznaczamy do instalacji pakiet "
emerald". Uruchamiamy:
System→Preferencje→Emerald Theme Manager.
Tutaj odnajdziecie tematy emeralda.
Compiz Fuzion Icon.
CFI jest aplikacją pozwalającą w łatwy sposób dokonywać wyboru narzędzi zmieniających wygląd naszego pulpitu. Program dostępny jest do instalacji w "
Dodaj/Usuń". Uruchamiamy:
Programy→Narzędzia systemowe→Compiz Fuzion Icon. Na panelu w strefie powiadomień pojawi się ikona programu. Klikamy PPM i mamy dostępne menu programu. Na
gnome-look odnajdziemy motywy dla każdego menadżera.
Niezadowalający wygląd czcionek.
Użytkownikom pracującym tylko na windowsach czcionki Ubuntu wydadzą się "dziwne".
Tutaj możecie poznać sposób instalacji dowolnej czcionki. Przyjaznym amatorom sposobem instalacji czcionek MS jest użycie aplikacji
Ultamatix. W zakładce
Miscellaneous zaznaczamy okienko przy
Extra Fonts i klikamy Install.
Po instalacji będziemy dysponowali imponującą liczbą czcionek.
GG w Ubuntu.
Oczywiście ten popularny komunikator jest dostępny także dla naszego Ubuntu. Nosi on nazwę
Kadu. Instalujemy:
Kod:
sudo apt-get install kadu
Program uruchamiamy:
Programy→Internet→Kadu
Polecam także multikomunikator
Pidgin (uruchamiamy: Aplikacje→Internet→Pidgin) który obsługuj szereg protokołów.
W wersji 9.10 Pidgin nie jest domyślnie zainstalowany. Instalujemy:
Kod:
sudo apt-get purge empathy && sudo apt-get install pidgin
Podczas instalacji zostanie usunięty komunikator Empathy!
Od niedawna pojawiła się możliwość obsługi protokołu GG w komunikatorze Empathy.
Wymaga to jednak wykonania kilku
czynności.
Ubuntu Tweak.
Jest to bardzo przydatna aplikacja dla początkujących.
Tutaj znajdziemy opis funkcji i sposób instalacji. Możliwa jest też instalacja przez wskazany wcześniej program
Ultamatix (zakładka Tweaks). Zainstalowany program uruchamiamy:
Programy→Narzędzia systemowe→Ubuntu Tweak .
Ciekawą funkcją UT są
Repozytoria osób trzecich.
Klikamy
Odblokuj i zaznaczamy okienko przy
OpenOffice.org (zostaniemy poproszeni o hasło). Zamykamy UT i uruchamiamy
Menedżer aktualizacji, dzięki dodaniu repozytoriów OO zaktualizuje się do wersji 3.0.
Ubuntu 9.04 domyślnie zawiera OO w wersji 3.0!
Tutaj dowiesz się jak zainstalować wersję 0.5.8.
Instalacja Wine.
Narzędzie Wine nie jest domyślnie umieszczone w Ubuntu, jednak instalacja jest bardzo prosta. Wydajemy w konsoli polecenie:
Kod:
sudo aptitude install wine
Aby zainstalować nową wersję:
(podpowiedział @kira)
Kod:
sudo apt-get install wine1.2
Wine dostępne jest:
Programy→Wine
Aplikację można także zainstalować przy wykorzystaniu Ubuntu Tweak (Programy→Dodaj/Usuń) lub Ultamatix (zakładka Virtualization).
Wine. Instalacja aplikacji .exe.
Instalacja przy pomocy wine nie jest zbyt skomplikowana. Przedstawię ją na przykładzie gry YSflight. Instalkę pobieramy
stąd. Zapisujemy ją gdziekolwiek. Zaznaczamy, PPM i klikamy "rozpakuj tutaj". Otwieramy rozpakowany folder i zaznaczymy plik "setup.exe", teraz PPM i wybieramy opcję
"Otwórz za pomocą Wine Windows Program Loader". Uruchomi się instalator który zainstaluje grę którą znajdziemy:
Programy→Wine→Programy
Musimy jednak pamiętać, że wine nie jest programem doskonałym. Niektórych aplikacji nie zainstalujemy lub mimo instalacji aplikacja nie będzie działała prawidłowo.
Tutaj znajdziecie
listę aplikacji wspieranych przez wine.
W skutecznym używaniu wine pomoże instalacja
DirectX.
Osobiście proponuję poszukać zamienników programów i linuksowych wersji gier.
Instalacja Wine-Doors
Doors to aplikacja która pozwoli nam w prosty sposób zainstalować windowsowe programy i gry na Ubuntu.
Tutaj zobaczycie listę dostępnych aplikacji.
Instalujemy pobierając paczkę
.deb.
Uruchamiamy:
Programy→Wine→Wine-Doors.
Obsługa nie wymaga dodatkowych wskazówek.
PlayOnLinux
PlayOnLinux jest kolejną aplikacją umożliwiającą nam instalację windowsowych programów. Możemy ją zainstalować pobierając paczkę
.deb. Na
stronie domowej zapoznamy się z projektem. Nie wiem czym jest to spowodowane ale przynajmniej u mnie aplikacja pojawia się w:
Programy→Gry.
Sposób instalacji za pomocą konsoli znajdziecie na
blogu.
Lokalizacja "zagubionych" plików i aplikacji.
W razie problemów z odnalezieniem jakiegoś pliku czy aplikacji możemy posłużyć się konsolą wydając w niej polecenie:
Kod:
locate applicationame nazwa aplikacji
Aplikację można też uruchomić z poziomu konsoli wpisując jej nazwę (czasami konieczne jest poprzedzenie "sudo")
Użytkownikom instalującym wiele aplikacji polecam program Wia.
Ochrona antywirusowa.
Choć zagrożenie ze strony wirusów jest niewielkie polecam skanowanie systemu, "tak dla pewności". Popularnym narzędziem jest ClamAV. Instalujemy przez
Dodaj/Usuń , w zakładce "Wyświetl" zaznaczamy "Wszystkie programy z otwartym źródłem" a w polu "Szukaj" wpisujemy "clamav". Uruchamiamy:
Programy→Narzędzia systemowe→Virus Scanner.
Polecam
ten wpis.
Oczywiście w sieci bez trudu odnajdziemy linuksowe wersje Avast czy AVG.
Konfiguracja połączenia PPPoE.
Konfiguracja tego rodzaju połączenia jest niezmiernie prosta. Wydajemy polecenie:
W konsoli uruchomi się kreator połączenia który poprosi nas o podanie loginu i hasła.
Zmiana kolejności uruchamianych systemów.
Możemy tego dokonać w prosty sposób przy pomocy programu
Startup-Manager. Uruchamiamy:
System→Administracja→Startup-Manager . W zakładce "Opcje startowe" w prosty sposób zmienimy domyślnie uruchamiany system.
Startup możemy zainstalować w Centrum oprogramowania Ubuntu (Dodaj/Usuń)
"Czyszczenie" systemu.
W menadżerze pakietów Synaptic znajdziemy funkcję dzięki której w łatwy sposób usuniemy pozostałości po konfiguratorze (zależności pozostałe po usunięciu jakiegoś oprogramowania). Uruchamiamy menedżer Synaptic i wybieramy:
Stany→Nie zainstalowane. Pakiety zaznaczamy do "całkowitego usunięcia" i klikamy "zastosuj".
W łatwy sposób usuniemy także niepełne paczki. Wystarczy, że w terminalu wykonamy polecenie:
Kod:
sudo apt-get autoclean
Możemy także usunąć "osierocone paczki". Instalujemy paczkę
"deborphan":
Kod:
sudo apt-get install deborphan
Właściwe "czyszczenie" przeprowadzamy wydając w terminalu polecenie:
Kod:
sudo deborphan | xargs sudo apt-get -y remove --purge
Kolejnym poleceniem przy pomocy którego zwolnimy nieco miejsca jest:
Kod:
sudo apt-get autoremove
Enemy Territory. Instalacja i uruchomienie gry.
Zaczynamy pobierając
instalator. Rozpakowujemy: PPM→Rozpakuj tutaj. Powstały folder przenosimy do
"Katalog domowy".
Jest to konieczne do instalacji! W konsoli wydajemy polecenie:
Kod:
sh et-linux-2.60b.x86.run
Po chwili uruchomi się graficzny instalator. Grę uruchamiamy Miejsca→Katalog domowy→enemy-territory→et.x86
Aby gra działała poprawnie musimy uruchomić dźwięk:
Kod:
sudo echo "et.x86 0 0 direct" > /proc/asound/card0/pcm0p/oss
Konieczne jest też wyłączenie compiza:
Kod:
(metacity --replace &)
Po zakończeniu gry uruchamiamy CF poleceniem:
Udanej gry!
Błąd,"E: dpkg was interrupted, you must manually..."
Nie wiem dlaczego się tak dzieje ale u większości początkujących pojawia się ten błąd:
Cytat:E: dpkg was interrupted, you must manually run 'dpkg --configure -a' to correct the problem.
E: _cache->open() failed, please report.
Uniemożliwia on jakiekolwiek działania z repozytoriami czy aktualizacjami.
Polecenie które rozwiąże problem podpowiada sam system lecz aby ono zadziałało musimy nadać mu prawa root-a. Czyli:
Kod:
sudo dpkg --configure -a
Dokonana zostanie rekonfiguracja pakietów. Po tym doradzam uruchomienie Menedżera Synaptic i sprawdzenie stanu pakietów filtrem "uszkodzone".
Od wersji 9.04 podane jest pełne polecenie (z sudo)
Linki.
Poradnik w wersji Pdf.
Strona Ubuntu.
Ogromna baza stylów, tapet itp.
GetDeb. Baza paczek .deb.
Wszystko o grach.
Artykuły dla początkujących. (dzięki @pocozyc)
"Oficjalne" polskie forum Ubuntu. na prośbę Adriana powstrzymam się od komentarza
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Poradnik powstał dzięki pomocy: @Enlik, @panjandrum, @Piotrek23, @mariom, @Martinex, @skoruppa,
Wersja PDF - @Massad